مقاله‌ها و نوشته‌ها

آینه‌دار توسعه قضایی

سرمقاله‌ای کوتاه، نشریافته در فصلنامه حقوقی دادگستری به سال ۱۳۸۱:

 

‌ ‌‌‌آینه‌دار‌ توسعه قضایی

جراید‌ دادگستری فرازوفرودهایی داشته است و در هر زمان درخور مقتضیات زمان‌ گام‌هایی در حوزه نظر و نقد‌ و بیان سره از ناسره برداشته است، و به فراخور شرایط،  مهبط آراء و افکار حقوقی‌ و انظار قضایی بوده است‌. پس‌ از رخ نمودن بهار انقلاب‌ می‌رفت که پیام‌دار گهر معانی، اصول و آموزه‌هایی قضایی و حقوقی از متن قرآن و سنّت‌ باشد و قضاء علوی و شیعی را زبانی رسا گردد. که این هدف چنانچه بایست‌ جامهٔ عمل‌ نپوشید. و اینک در دهه سوم انقلاب-فصل ظهور توسعه قضایی-امید می‌رود که آینه‌دار نظام قضایی توسعه‌یافته بر مبانی تعالیم اهل بیت (ع) گردد و مأوایی برای‌ اندیشه‌های ناب و تجربه‌های‌ نو‌.

همکاران ما در مجله حقوقی و قضایی بویژه سردبیر دانشور و ادیب آن پس از حضور عالم فرهیخته و فقیه ژرف‌اندیش، فضایی جدید را بر روی قضات اهل نظر و اصحاب‌ قلم گشودند و نکته‌ها‌ و بابهای‌ نوی را فراروی خوانندگان باز کردند ولی گرفتاریهای حقیر و بی‌ساز و افزاری سردبیر، مانع پاسداشتی سزاوار توسعه قضایی شد.

به‌هرحال این جریده با این نام و آهنگ دوره‌ای جدید را پشت‌ سر‌ گذاشت و اکنون‌ امید می‌رود که با نگاه به پشت سر بتوان بایستگی‌های جدید را شناخت و چالشها را زدود و طرحی نو را آزمود. و این خطوط و اصول را زاد راه و راهنمای‌ عمل‌ نمود‌.

۱. در تضارب و التقای اندیشه‌های فقهی‌ فقیه‌ اهل‌ بیت آیت الله هاشمی شاهرودی با مشکلات نظری و تنگناهای عملی در بسامانی دستگاه قضایی، سرمایه‌هایی گرانسنگ، نکته‌ها و ظرایفی بدیع رخ نمود‌ که‌ با‌ شرح و بسط طرح آنها می‌توان پایه و اصول‌ نرم‌افزاری‌ توسعه‌ قضایی را پی‌ریخت. مقولات و انگاره‌هایی چونان: جرم‌زدایی از قانون، زندان‌زدایی، تدوین سیاستهای کیفری اسلام و اقتدار قضایی. نظام‌وارگی در قوانین‌ قضایی‌ و کاهش‌ تصدی‌گری قضایی اگر به درستی شرح و بسط یابد و مورد گفتمان‌ انتقادی دانشوران حقوق و قضا، قرار گیرد، بابهای جدیدی فراسوی حرکت به‌ سوی نظام قضایی توسعه‌یافته، خواهد گشود.

۲. امروز‌ در‌ دانشکده‌ها‌ و پژوهشگاههای حقوق، قرائتها و گفتمانهایی جدید، رخ‌ نموده است و همراه با توسعه‌ سیاسی‌، اقتصادی و اجتماعی، قوه قضائیه نیز در حوزه‌ وظایف شش‌گانه خویش، میدانهای جدیدی را باید بگشاید و به‌ سازوکار‌ و مقتضیات‌‌ شرایط عصری مسلّح شود، نظارت از شکل سنّتی به شیوه‌های مدرن و علمی‌ متحول‌‌ گردد‌، نظام پیشگیری جایگاه شایسته خویش را پیدا نماید و اصلاح مجرمان و کشف‌ جرم از قالبهای‌ قدیم‌ به‌ قالبهای جدید مزین شود و فراورده‌های دانش و تکنیک نوین در حوزه سخت‌افزاری و نرم‌افزاری در خدمت‌ اجرای‌ عدالت، اصلاح بزهکاران و تحقق‌ اهداف نظام قضایی درآید. عملی شدن این مهم به‌ آن‌ است‌ که این جریده نخست آغوش‌ خود را بر گفتمانهای جدید حقوقی بگشاید و از بدایع‌ حقوقی‌ استقبال کند و ابتکارات‌ حقوقی اندیشه‌وران و دانشجویان رشته‌های گوناگون حقوقی را، بنوازد.

۳. میراث عظیم‌ فکری‌ و تجربی‌ در میان قضات پیشکسوت، وکلاء و کارشناسان‌ ظریف‌اندیش است که جمع و شرح و عرضه آنها، دست‌مایه خوبی‌ است‌ برای برقراری گفتمان میان پیشکسوتان و قضات با وکلاء، کارشناسان و حقوقدانان و. . . در حوزه‌های‌‌ غیر‌ دادرسی‌ دستگاه قضایی، همچون پیشگیری، کشف و اصلاح مجرمان و نظارت‌ بر حسن اجرای قوانین و بسط عدالت اداری‌ نیز‌ فرصتهایی‌ جدید پیدا شده که باید ارج‌ نهاد.

۴. قضات و وکلاء و کارشناسان جوان و بدیع‌اندیش‌ نیز‌ اگر در گستره دستگاه قضا به‌ درستی شناخته شوند، می‌توانند بار توسعه قضایی را به منزل‌ رسانیده‌ و یار و همراه‌ خوبی برای به بار نشستن افکار نو و بدیع حضرت آیت‌ الله‌ هاشمی شاهرودی باشند، مناسب است این عزیزان‌ را‌ بشناسیم‌ و مجله را خلوت اندیشه‌های آنان کنیم.

و در‌ پایان‌، اندیشه‌های قضایی مکتب توسط فقهاء و نخبگان شیعه بویژه افکار بدیع‌ شهید بهشتی، در‌ فصل‌ سوم قانون اساسی با عنوان ‌«قوه‌ قضائیه» تبلور‌ یافت‌ و انتظار‌ می‌رفت سازوکاری درخور آن شکل گیرد‌ که‌ سوگمندانه نگاه روبنایی نه مبنایی در حوزه قضاء، تشکیلات و مقرراتی نه درخور‌ آن‌ اندیشه را شکل داد. نقد این‌ نگاه به‌ وظایف قوه‌ قضایی‌ و ایجاد و سازکاری متناسب با انتظارات‌ و شرایط‌ جدید، می‌تواند بستر گفتمانی دیگر برای این جریده باشد.

و این همه با همت‌ سردبیر‌ مخلص و دانشور نشریه و مشاوان جدید‌ آن‌ و یاری‌ و همکاری فرهیختگان حقوق‌ و قضاء‌ و بویژه عنایات ریاست محترم‌ قوه‌ قضائیه که خود مبتکر توسعه قضایی در دهه سوم انقلاب می‌باشد، شدنی است، ان‌ شاء‌ الله.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن